काठमाडौं/सिड्नी — २८ जनवरी २०२६
दीर्घकालीन स्वास्थ्यका लागि “जादुई खाना” भन्दा पनि दैनिक बानी, प्लेटको संरचना र पाचनशक्ति (अग्नि) को सन्तुलन नै निर्णायक हुने विशेषज्ञहरू बताउँछन्। आयुर्वेदले पथ्य (हितकर)–अपथ्य (अहितकर) को सिद्धान्तमार्फत “अग्नि बलियो बनाउने र आम (अपचित) घटाउने” खानपानलाई आधार मान्छ, भने आधुनिक स्वास्थ्य निकायहरूले फलफूल–तरकारी, साबुत अन्न, दाल/गेडागुडी र नट्स बढाउने तथा चिनी, नुन र अति–प्रोसेस्ड खाना घटाउने सिफारिस गर्छन्।
१) ‘आजीवन स्वास्थ्य’ का ७ मुख्य पथ्य नियम
-
प्लेटको आधा भाग तरकारी र फलफूल: दिनमा कम्तीमा ५ भाग (करिब ४०० ग्राम) लक्ष्य।
-
साबुत अन्न रोज्ने: ब्राउन राइस, ओट्स, क्विनोआ, ढिँडो, मकै आदि; रिफाइन्ड (सेतो चामल/मैदा) कम।
-
प्रोटिनका प्राथमिक स्रोत: दाल, चना, राजमा, मटर, बदाम/अखरोट; आहारअनुसार माछा वा छाला हटाएको कुखुरा विकल्प।
-
तेल–घ्यूमा सन्तुलन: तरल वनस्पति तेल (जस्तै olive/canola) प्राथमिक; ट्रान्स फ्याट तथा partially hydrogenated oil बाट टाढा।
-
चिनी र नुन घटाउने: मीठा पेय, मिठाई, अत्यधिक नुनिलो स्न्याक्स कम।
-
समयमै खाने, धेरै ढिलो राति नखाने: आयुर्वेद अनुसार अग्नि र दिनचर्या मिल्दा शरीर हलुका र मन स्थिर हुन्छ (मिताहार)।
-
सजग भएर खाने: मोबाइल/टिभी हेर्दै “mindless eating” कम गर्ने; अति–प्रोसेस्ड खाना न्यून।
२) आयुर्वेद अनुसार ‘अग्नि बलियो’ बनाउने सरल बानी
-
तातो/न्यानो पानी तथा हल्का सुप, खिचडी, झोलिलो दालजस्ता सहज पच्ने भोजन।
-
अदुवा, जिरा, धनियाँ, बेसार जस्ता मसला प्रकृतिअनुसार “समुचित” मात्रामा प्रयोग।
-
अतिभोजन, बारम्बार जंक स्न्याकिङ र अनियमित समय जस्ता अग्नि कमजोर बनाउने बानीबाट बच्ने (पथ्य–अपथ्यको सार)।
३) सावधानी (महत्त्वपूर्ण)
यो सामग्री सामान्य स्वास्थ्य जानकारी हो। यदि तपाईंलाई मधुमेह (डायबिटिज), उच्च रक्तचाप, किड्नी/लिभर समस्या, गर्भावस्था वा कुनै दीर्घरोग छ भने—उपवास, जडीबुटी/सप्लिमेन्ट वा कडा आहार परिवर्तन चिकित्सक/आयुर्वेद चिकित्सकसँग सल्लाह गरेर मात्र गर्नुहोस्।
