योग अभ्यासका नियमहरू !
१. मन शुद्ध बिना योग निष्फल हुन्छ।
“चित्तशुद्धि विना योग मुक्ति कहिले पनि सम्भव छैन।”
योग केवल शरीरको तानातान होइन; यो मनको विश्राम, भावनाको संतुलन, र आत्माको जागरण हो।
मनमा द्वेष, लोभ, मोह र अहंकार बोकेर गरिएको योग केवल योगासन रहन्छ, साधना हुँदैन।
२. आसन भन्दा प्रमुख ध्यान हो।
शिव संहिता, हठयोग प्रदीपिका आदिमा भनिएको छ –
“आसनं शुद्धिं करोत्युच्चं, ध्यानं तु मुक्तिदायकम्।”
आसन शरीर शुद्ध गर्छ, तर ध्यानले मोक्ष दिन्छ।
त्यसैले – अभ्यास ‘ध्यान’ केन्द्रित हुनुपर्छ, न केवल मुद्रा वा लचकपनमा।
३. योगलाई व्यायामको सिमित परिभाषामा नझारौं।
आजका समयमा योग ‘gym substitute’ जस्तो मात्र बनाइएको छ।
तर सत्य यो हो –
“योग शरीरलाई नचाउने होइन, जीवनलाई बुझ्ने कला हो।”
४. योग जीवनको विज्ञान हो – केवल क्रिया होइन।
श्रीकृष्णले गीता (अ. ६) मा भने –
“योगस्थः कुरु कर्माणि…”
जीवनका सबै कर्मलाई योगमय बनाउने अभ्यास नै सच्चा योग हो।
५. योगमा प्रतिस्पर्धा होइन, आत्मसम्मान हुन्छ।
– जब तपाईँ अरूलाई हेरेर प्रतिस्पर्धा गर्नुहुन्छ, तब योग हराउँछ।
– जब तपाईँ आफैँसँग जोडिनुहुन्छ, तब आत्म–अनुभूति सुरु हुन्छ।
६. प्रकृतिको लयमा योग गर्नु नै यथार्थ योग हो।
– बिहान सूर्योदयको समय योगको सर्वोत्तम हो।
– त्यो बेला ब्रह्ममुहूर्तको ऊर्जा खुल्छ, जसले शरीर र चित्तलाई आकाशीय स्तरमा लैजान सक्छ।
७. शारीरिक लचिलोपनभन्दा महत्वपूर्ण हो मानसिक लचिलोपन।
“यो जीवन लचिलो छ भने आत्मा उज्यालो हुन्छ।”
– लचकपन शरीरमा मात्र होइन, व्यवहार, सोच, भाव र प्रतिक्रिया प्रणालीमा हुनु पर्छ।
८. योगले अहंकार घटाउँछ, नाम, प्रसिद्धि होइन।
– ‘मैले यो गरेँ’, ‘म योग गुरु हुँ’, ‘म यस्तो आसन सक्छु’ – यी सब अहंको संकेत हुन्।
– सच्चा योगी कहिल्यै भन्नुहुन्न कि म योगी हुँ। उनको जीवन नै योग बनिसकेको हुन्छ।
९. निद्रा, आहार, विहारमा संयम नहुँदासम्म योग सफल हुँदैन।
गीता ६.१६ मा भनिएको छ –
“नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः।”
अत्यधिक खाने, सुत्ने वा जाग्ने व्यक्तिको लागि योग सम्भव छैन।
१०. योग भनेको केवल साधना होइन, जीवनको शैली हो।
“योग एक घडीको अभ्यास होइन, प्रत्येक पलको सचेत रहनु हो।”
– ध्यान गर्दा मात्र होइन, खाना पकाउँदा, सुत्दा, बोल्दा पनि योग हुन सक्छ।
योग जीवनको लागि सन्देश
योगले तपाईँलाई लचिलो बनाउँदैन, बलियो बनाउँछ।
योगले तपाईँलाई सुन्दर बनाउँदैन, शान्त बनाउँछ।
योगले तपाईँलाई अरूको जस्तो बनाउँदैन, आफ्नो असल स्वरूपमा ल्याउँछ।
