अर्थतन्त्रमा सुधार : चालु वर्षको आर्थिक वृद्धिदर ७ प्रतिशत रहने सरकारको प्रक्षेपण

काठमाडौं । सरकारले आर्थिक बृद्धिदर ७ प्रतिशत हाराहारीमा रहने प्रक्षेपण गरेको छ । बजेट मार्फत् ८ प्रतिशतको आर्थिक बृद्धिदर हुने भनिएपनि मध्यावधि समीक्षा गर्दै सरकारले ७ प्रतिशतको आर्थिक बृद्धिदर हुने प्रक्षेपण गरेको हो ।

मंगलबार अर्थ मन्त्रालयमा पत्रकार सम्मेलन आयोजना गरी मन्त्रालयले बजेटको मध्यावधि समीक्षा मार्फत् बजेट खर्च सोचे जस्तो नदेखिए पनि आर्थिक बृद्धिदर नखस्किने जानकारी गराएको छ । आर्थिक वर्षको मध्यअवधि सम्ममा २८ प्रतिशत बजेट खर्च भएको छ । त्यस्तै, २६ प्रतिशत राजश्व बृद्धि भएको छ ।

अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले मध्य अवधिसम्ममा ३५ प्रतिशत खर्च भइसकेको हुनपर्ने भएपनि विकाससँग सम्बन्धित मन्त्रालयहरुले कम ताकेता गर्न पूँजीगत खर्च हुननसकेको जानाकारी दिए ।

उहाँले सरकारले तय गरेकै लक्ष्यको हाराहारीमा आर्थिक वृद्धिदर हुने बताउनुभयो । सरकारको खर्च, बैंक तथा वित्तीय संस्थाले दिने ऋणका आधारमा पनि आर्थिक वृद्धिको दर मापन हुने उल्लेख गर्दै उहाँले भन्नुभयो, “माग अनुसारको ऋण बैंक तथा वित्तीय संस्थाले दिन सकेको भए आठ प्रतिशत आर्थिक वृद्धिदर सहजै प्राप्त हुन सक्थ्यो ।”

यस्तो छ बजेटको अर्धवार्षिक समीक्षा प्रतिवेदनका मुख्य व्यवस्था

आर्थिक वर्ष २०७५/७६ को पहिलो छ महिनामा संघीय संरचना अनुरूप संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा भइरहेका आर्थिक क्रियाकलाप र यस अवधिका समष्टिगत आर्थिक तथ्याङ्कले उच्च आर्थिक वृद्धिका लागि आधारशीला निर्माण भइरहेको संकेत गरेका छन ।

उत्पादनमा भएको वृद्धि, उद्योगको क्षमता उपयोगमा भएको विस्तार, पर्यटकको आगमन संख्यामा भएको वृद्धि, ऊर्जा आपूर्तिमा भएको सुधार, विप्रेषण आप्रवाहमा भएको वृद्धि, राजस्व असूलीमा भएको वृद्धि र पूँजीगत खर्चमा भएको वृद्धि जस्ता अर्थतन्त्रका सूचकहरू सन्तोषजनक देखिएका छन्। आर्थिक वृद्धिदर लक्ष्यकै हाराहारीमा हुन सक्ने प्रारम्भिक अनुमान छ।

आर्थिक वर्ष २०७५/७६ को पहिलो छ महिनासम्मको औसत मुद्रास्फीति ४.२ प्रतिशत रहेको छ।

विप्रेषण आप्रवाह ३०.२ प्रतिशतले वृद्धि भई रू ४ खर्ब ४३ अर्ब ३६ करोड पुगेको छ। खुद ट्रान्सफर आय २८.७ प्रतिशतले बढी रू ५ खर्ब ५ अर्ब ४३ करोड भएको छ।

कुल वस्तु निर्यात १०.३ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ भने कुल वस्तु आयात ३०.५ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। कुल व्यापार घाटा ३२.१ प्रतिशतले वृद्धि भई रू६ खर्ब ७८ अर्ब ५३ करोड पुगेको छ।

शोधानान्तर स्थिति रू ६३ अर्ब ६८ करोडले घाटामा रहेको छ।

कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति रू १० खर्ब ५८ अर्ब २० करोड रहेको छ। यो रकम ८.९ महिनाको वस्तु आयात र ७.८ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त रहने देखिन्छ।

समीक्षा अवधिमा रू ३ खर्व ७५ अर्व ८२ करोड खर्च भएको छ, जुन कूल विनियोजनको २८. ६ प्रतिशत हो। चालु खर्च तर्फ रू २ खर्ब ९६ अर्ब ५७ करोड ५९ लाख (३५.१ प्रतिशत), पूँजीगत तर्फ रू५५ अर्ब ५२ करोड ३ लाख (१७. ७ प्रतिशत) र वित्तीय व्यवस्थातर्फ रू २३ अर्ब ७२ करोड ४७ लाख (१५.२ प्रतिशत) खर्च भएको छ।

संघतर्फको राजस्व सङ्कलन रू ४ खर्ब २ अर्ब ४५ करोड भएको छ। यो गत वर्षको तुलनामा २६.१ प्रतिशतले वृद्धि भएको हो। यसमा कर राजस्वको वृद्धि २८ प्रतिशत र गैर कर राजस्वको वृद्धि १२.३ प्रतिशत छ।

विभिन्न विकास आयोजना कार्यान्वयनको लागि रू १ खर्ब ११ अर्ब ६३ करोड वैदेशिक सहायताको प्रतिबद्धता प्राप्त भएको छ।

वैदेशिक सहायतातर्फ नेपाल सरकारको स्रोतबाट खर्च भई सोधभर्ना प्राप्त गर्नुपर्ने रकम रू ४८ अर्ब ५९ करोड रहेकोमा रू ३६ अर्ब १४ करोड सोधभर्ना प्राप्त भई सकेको छ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्कको प्रथम छ महिनाको समीक्षाका आधारमा नगद प्रवाहमा आधारित सरकारको बजेट रू ७९ अर्ब २२ करोड बचतमा रहेको छ।

राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरूमा रू२२ अर्ब ८ करोड ७१ लाख २४.९ प्रतिशत खर्च भएको छ। गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, पोखरा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, उत्तरदक्षिण (कोशी) लोकमार्ग र उत्तरदक्षिण (कालीगण्डकी कोरिडोर) लोकमार्गको प्रगति उत्साहजनक देखिएको छ।

सबै प्रदेश तथा स्थानीय तहहरूको वित्त व्यवस्थासम्बन्धी कानूनहरू तर्जुमा भई कार्यान्वयनमा आएको छ।

नेपाल सरकारबाट समपूरक अनुदान र विशेष अनुदान सम्बन्धी कार्यविधि, २०७५ स्वीकृत भई अनुदान हस्तान्तरण हुने व्यवस्था मिलाइएको छ।

वित्तीय संघीयता कार्यान्वयनका लागि संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको विभाज्य कोषहरू सञ्चालनमा ल्याइएको छ।

संघ, प्रदेश र स्थानीय तहका बीच करको क्षेत्राधिकार र व्यवस्थापनलाई स्पष्ट गर्न कार्ययोजना कार्यान्वयनमा ल्याइएको छ।

बजेट प्रणाली र वित्त व्यवस्थामा सुधार गर्न संघीय आर्थिक कार्यविधि तथा वित्तीय उत्तरदायित्वसम्बन्धी विधेयक, संघीय लेखापरीक्षण विधेयक र योगदानमा आधारित निवृत्तभरण विधेयक पेश गरिएका छन्।

चालु आर्थिक वर्षमा जम्मा रू ११ खर्व ९९ अर्व १५ करोड खर्च हुने अनुमान छ, जुन कुल विनियोजनको तुलनामा ९१.२ प्रतिशत हो। चालुतर्फ रू ७ खर्ब ९८ अर्ब ४४ करोड (९४.४ प्रतिशत), पूँजीगततर्फ रू २ खर्व ६५ अर्व २६ करोड (८४.५ प्रतिशत) र वित्तीय व्यवस्थातर्फ रू १ खर्व ३५ अर्व ४४ करोड (८७ प्रतिशत) खर्च हुने अनुमान छ।

आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्ममा परिचालन हुने कूल राजस्व रू ९ खर्व १७ अर्व १९ करोडमध्ये संघीय सर्वसञ्चित कोषमा रू ८ खर्व ६ अर्ब ५० करोड ६४ लाख जम्मा हुने अनुमान छ। वैदेशिक अनुदानतर्फ ३९ अर्ब ९८ करोड (६८ प्रतिशत) र वैदेशिक ऋणतर्फ रू १ खर्ब ६३ अर्ब (६४.४ प्रतिशत) परिचालन हुने संशोधित अनुमान रहेको छ।

प्रदेशहरूलाई वित्तीय हस्तान्तरण अन्तर्गत रू ३७ अर्ब २९ करोड निकासा भएकोमा रू ११ अर्ब ४६ करोड (३०.७ प्रतिशत) खर्च भएको छ। स्थानीय तहलाई रू ८१ अर्ब ६७ करोड वित्तीय हस्तान्तरण भएको छ।

विगतमा दायित्व सिर्जना भई फर्छ्यौट हुन बाँकी रहेका आयोजनारकार्यक्रमहरूको दायित्व फर्छ्यौटलाई प्राथमिकता दिई विनियोजित बजेटबाट खर्च व्यवस्थापन गर्ने।

स्वीकृत वार्षिक कार्यक्रममा समावेश आयोजनारकार्यक्रमको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा थप निकासा आवश्यक भएमा खर्च हुन नसक्ने आयोजनारकार्यक्रमबाट रकमान्तर तथा स्रोतान्तर गरी आवश्यक स्रोत व्यवस्थापन गर्ने।

सार्वजनिक खर्चमा मितव्ययिता र प्रभावकारिता कायम गर्ने सम्बन्धी नीतिगत मार्गदर्शन, २०७५ को पालना गरी सार्वजनिक खर्चमा मितव्ययिता र प्रभावकारिता कायम गर्ने।

वैदेशिक सहायतामा सञ्चालित आयोजनाहरूको लेखा र प्रतिवेदन व्यवस्थालाई प्रभावकारी बनाइ समयमै शोधभर्ना प्राप्त गर्ने कार्यलाई शीघ्र कार्यान्वयन गर्ने।

भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण सम्बन्धी कार्यहरूलाई Post Disaster Need Assessment (PDNA) र Post Disaster Reconstruction Framework (PDRF) को परिधि ननाघ्ने गरी समयमै कार्य सम्पन्न गर्ने र यसका लागि आवश्यक स्रोत व्यवस्था गर्ने।

सम्झौता भएका रूग्ण आयोजना व्यवस्थापनका लागि आयोजना कार्यान्वयनको अवस्था, विनियोजित बजेट खर्च नभई बचत हुने रकमको उपलब्धता र प्राथमिकताका आधारमा आयोजनाको कार्यान्वयन गर्ने।

मध्यमकालीन खर्च संरचना (Medium Term Expenditure Framework- MTEF) लाई यथार्थपरक र संस्थागत बनाई त्यसैको आधारमा बजेट तर्जुमा गर्ने।

सार्वजनिक खर्च पुनरावलोकन आयोग, २०७५ को प्रतिवेदनमा औंल्याइएका सुझाव तथा सिफारिसहरूलाई प्राथमिकीकरणका आधारमा कार्यान्वयन गर्ने।

Comments

comments

सम्बन्धित शिर्षकहरु